Các vi phạm của doanh nghiệp liên quan đến môi trường biển (Phần 1)

Nhận diện đặc điểm của tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường biển ở nước ta hiện nay

Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường biển ở nước ta diễn ra phức tạp, gây ô nhiễm và suy thoái môi trường biển nghiêm trọng, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống nhân dân. Các vụ tai nạn hàng hải và tràn dầu trên biển gia tăng, xuất hiện ô nhiễm xuyên biên giới, chất thải không qua xử lý từ các khu vực sông và vùng ven biển đổ ra biển ngày càng nhiều, một số khu biển ven bờ bị ô nhiễm bởi dầu, kẽm và chất thải sinh hoạt, chất rắn lơ lửng…; chất lượng trầm tích đáy biển ven bờ, nơi cư trú của nhiều loài thủy hải sản cũng bị ô nhiễm; xuất hiện thủy triều đỏ… đặc biệt đã xuất hiện những điểm nóng ô nhiễm vùng biển ven bờ khu vực Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bà Rịa – Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo báo cáo của Cục Cảnh sát môi trường, trong giai đoạn 2009 – 2016 đã xảy ra 1.155 vụ vi phạm pháp luật (VPPL) về môi trường biển. Trong đó tập trung chủ yếu tại các địa bàn phát triển mạnh công nghiệp ven biển, khu du lịch biển, cảng biển, khu vực khai thác khoáng sản, thủy sản ven biển, các tuyến hàng hải trên biển… Các vi phạm điển hình như: Khai thác khoáng sản biển, ven biển trái phép, không cải tạo phục hồi môi trường sau khi khai thác, khai thác trái phép động vật, thực vật biển hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm; sử dụng hóa chất độc hại trong khai thác thủy hải sản, vi phạm các quy định về quản lý chất thải trong hoạt động kinh doanh, du lịch, nuôi trồng thủy sản, công nghiệp ven biển, vận tải biển, gây sự cố môi trường tràn dầu trên biển. Qua nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn cho thấy tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường biển ở nước ta có một số đặc điểm, đặc trưng như sau:

Một là, đặc điểm về đối tượng vi phạm

Đối tượng vi phạm rất đa dạng bao gồm các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp, kinh doanh du lịch, vận tải, khai thác chế biến tài nguyên; các cá nhân tham gia nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản, kinh doanh dịch vụ du lịch, tham gia thu gom, vận chuyển chất thải, khai thác chế biến khoáng sản… Trong giai đoạn 2009 – 2016, đã phát hiện 1.155 vụ VPPL về môi trường biển với 1.223 đối tượng, trong đó có 716 tổ chức vi phạm (chiếm khoảng 58,5%), 507 cá nhân vi phạm (chiếm khoảng 41,5%). Đối với đối tượng là các tổ chức, trong 716 tổ chức VPPL về môi trường biển nêu trên có 221 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp (chiếm tỉ lệ 30,9%); 203 doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh dịch vụ, du lịch (chiếm tỉ lệ khoảng 28,3%); 181 doanh nghiệp, cơ sở nuôi trồng, khai thác, chế biến thủy hải sản, tài nguyên (chiếm tỉ lệ 25,3%); 111 doanh nghiệp kinh doanh vận tải biển, doanh nghiệp kinh doanh cảng biển và các doanh nghiệp khác (chiếm tỉ lệ 15,5%).

Ảnh: Bộ TN&MT

Hai là, đặc điểm về địa bàn, tuyến trọng điểm

– Địa bàn trọng điểm xảy ra tội phạm và VPPL về môi trường biển.

Địa bàn thường xảy ra tội phạm, VPPL về môi trường biển tiềm ẩn trong hoạt động khai thác, chế biển, kinh doanh dịch vụ du lịch, vận tải biển, công nghiệp ven biển, kinh doanh dịch vụ cảng biển như: Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, thành phố Hồ Chí Minh, Thừa Thiên Huế Thanh Hóa. Khảo sát cho thấy: Trong 1.155 vụ vi phạm từ 2009 đến 2016: Tại các tỉnh ven biển phía Bắc (Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa) xảy ra 431 vụ (chiếm khoảng 37,4%); các tỉnh ven biển khu vực miền Trung (Nghệ An, Hà Tình, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận, Ninh Thuận) xảy ra 494 vụ (chiếm khoảng 42,8%); có 229 vụ (chiểm tỉ lệ khoảng 19,8%) xảy ra tại các tỉnh ven biển khu vực Nam Bộ (Bà Rịa – Vũng Tàu, thành phố Hồ Chí Minh, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Kiên Giang).

Địa bàn xảy ra các hành vi phạm tội và VPPL về môi trường biển trong các hoạt động công nghiệp ven biển, công nghiệp đóng tàu và phụ trợ công nghiệp đóng tàu tập trung chủ yếu tại các địa phương phát triển khu công nghiệp ven biển và phát triển công nghiệp đóng tàu, điển hình như địa bàn: Hải Phòng, Quảng Ninh,Quảng Ngãi, Khánh Hòa, thành phố Hồ Chí Minh; các địa bàn phát triển mạnh các khu công nghiệp ven biển khác như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Bà Rịa – Vũng Tàu. Đối với các hành vi vi phạm về khai thác tài nguyên như khai thác than, khai thác ti tan, khai thác vật liệu xây dựng địa bàn phổ biến xảy ra vi phạm là các mỏ khoáng sản ven biển, các khu vực cửa sông, luồng lạch ven biển. Đối với nhóm hành vi vi phạm các quy định về nuôi trồng, khai thác thủy hải sản còn có địa bàn là các ngư trường, các vùng biển tập trung nhiều loại thủy hải sản có giá trị kinh tế cao, các khu vực đầm, phá, vịnh nơi tập trung nhiều hoạt động nuôi trồng thủy hải sản biển. Bên cạnh đó, địa bàn trọng điểm thường xảy ra tội phạm và VPPL về môi trường biển còn có các khu bảo tồn, khu dự trữ sinh quyển, vườn quốc gia trên biển hoặc thuộc đới ven bờ.

– Tuyến trọng điểm xảy ra tội phạm và VPPL về môi trường biển.

Tại các tuyến đường biển trọng điểm: Thành phố Hải Phòng, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh và một số cảng biển tại các khu kinh tế trong điểm như: Nghi Sơn, Vũng Áng, Hòn La, Dung Quất thuộc địa bàn một số tỉnh khác. Lĩnh vực vi phạm phổ biến ở tuyến này là VPPL về quản lý chất thải từ tàu biển, vi phạm các quy định về nhập khẩu mày móc, hóa chất gây ô nhiễm môi trường biển, vi phạm các quy định về phòng ngừa, ứng phó, xử lý sự cố tràn dầu. Các đối tượng thường sử dụng thủ đoạn cất giấu, trà trộn hàng giả với hàng được phép nhập khẩu, khai báo sai mặt hàng, tiêu chuẩn chất lượng, thiếu số lượng, giả mạo chứng từ, lợi dụng thủ tục hải quan, ưu tiên thông quan, miễn kiểm tra thực tế hàng hóa đối với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật để nhập khẩu các loại máy móc thiết bị phương tiện hóa chất gây ô nhiễm môi trường biển. Bên cạnh đó, các chủ tàu vận tải thường lợi dụng sự kiểm tra, kiểm soát lỏng lẻo của các cơ quan chức năng để xả thải trái phép các loại dầu mỡ, nước thải từ quá trình hoạt động trên tàu, nước dằn tàu.

Nguồn: Tạp chí Cảnh sát nhân dân – Csnd.vn